دەقی کوردی لەسەر وێب

ئێلێمێنتی html پێویستی بە دوو تایبەتمەندی هەیە، و ئەرکی جیاوازیان هەیە. dir="rtl" ئاراستەی بنەڕەتی دادەنێت، کە وا دەکات پەرەگرافەکە لە لێواری ڕاستەوە دەست پێ بکات و خاڵبەندییەکان لە شوێنی خۆیاندا دابنیشن. lang="ckb" دەڵێت دەقەکە بە چ زمانێکە، و وێبگەڕ ئەوە لەگەڵ فۆنتەکەدا بۆ شێوەکەرەوەی دەق دەنێرێت.

ئەو تایبەتمەندییە دووەمە ڕازاندنەوە نییە. نیشانەی زمان سیستەمێکی زمانیی OpenType لە ناو فۆنتەکەدا هەڵدەبژێرێت، و سیستەمی زمانی لیستی تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکە دەگۆڕێتەوە نەک ئەوەی بۆی زیاد بکات — بۆیە فۆنتێک دەتوانێت لە عەرەبیدا بە تەواوی بلکێت و هەر کە هەمان دەق وەک کوردی نیشانە بکرێت، بڕووخێت بۆ پیتی جیاواز. ڕێبەرەکەمان دەربارەی ئەو پیتانەی تێکدەچن بە تەواوی ئەم تەڵەکە ڕوون دەکاتەوە؛ ئەوەی لێرەدا گرنگە ئەوەیە کە lang="ckb" ئەوەیە کە دەریدەخات، بۆیە هەر ئەویشە کە پێویستە پێی تاقی بکەیتەوە.

ئەو بەشانەی جیاوازن بە ناوەوە نیشانە بکە. وتەیەکی کورمانجی لە ناو لاپەڕەیەکی کوردیدا lang="kmr" dir="ltr" ی خۆی لەسەر ئێلێمێنتەکەی وەردەگرێت، نموونەیەکی کۆدی ئینگلیزی lang="en" وەردەگرێت، و ئینجا هەریەکەیان وەک ئەو زمانەی بەڕاستی هەیانە شێوە دەگرن و فۆنتیان بۆ دەگونجێت. دانانی زمان تەنها یەک جار لەسەر html و دواتر هەرگیز، هۆکارە باوەکەیە کە لاپەڕەیەکی تێکەڵ لە پەرەگرافێکدا دروست دەردەکەوێت و لەوی دواتردا هەڵە.

تەنها WOFF2 پێشکەش بکە. هەموو ئەو وێبگەڕانەی دەتوانن ماڵپەڕێکی نوێ بەڕێوە ببەن پشتگیریی دەکەن، و فۆرماتە کۆنەکان تەنها هەنگاوی دروستکردن و بایت زیاد دەکەن. چاوەڕێی ئەوە بکە کە فایلەکان لەو فۆنتە لاتینییانە گەورەتر بن کە ڕاهاتوویت لەسەریان: فۆنتێکی ڕێنووسی عەرەبی چەند گلیفێک بۆ هەر پیتێک هەڵدەگرێت، لەگەڵ ئەو خشتانەی GSUB کە لە نێوانیاندا هەڵدەبژێرن.

font-display بڕیار دەدات خوێنەر لە کاتی بارکردنی فایلەکەدا چی دەبینێت. swap سەرەتا فۆنتی پاشەکەوت نیشان دەدات و پاشان دەیگۆڕێت، کە لە لاتینیدا هەڵبژاردەیەکی سەلامەتە؛ لە ڕێنووسی عەرەبیدا لەوانەیە فۆنتی پاشەکەوت ڕ ڵ ۆ ێ ە ی هەر نەبێت، بۆیە نیشاندانی یەکەم دەتوانێت پڕ بێت لە چوارگۆشە کە دواتر ون دەبن. ئەگەر ئەوە زیاتر بێزارت دەکات وەک لە دواکەوتن، font-display: optional یان ماوەیەکی بلۆککردنی کورت ئەو گۆڕینەوەیە کە دەتەوێت، و دەبێت ببێتە بڕیارێک نەک auto ـێکی میراتگیراو.

تەنها ئەو فۆنتە پێشوەخت باربکە کە بەڕاستی لە سەرەوەی لاپەڕەکەدایە — بەزۆری یەک قورساییی فۆنتی دەقی سەرەکی. link rel=preload بەکاربهێنە لەگەڵ as="font"، type="font/woff2" و تایبەتمەندیی crossorigin، کە پێویستە تەنانەت کاتێک فایلەکە لەسەر سەرچاوەی خۆتە؛ بەبێ ئەو، وێبگەڕەکە فایلەکە دوو جار دەهێنێت. پێشوەخت بارکردنی هەموو قورساییەکانی خێزانەکە وا دەکات لەگەڵ HTML ـەکەدا کێبڕکێ بکەن، و نیشاندانی یەکەم خاوتر دەبێت نەک خێراتر.

بچووککردنەوە ئەو گلیفانە لادەبات کە لاپەڕەکە بەکاریان ناهێنێت، و لە لاتینیدا نزیکەی بێ‌تێچووە. ڕێنووسی عەرەبی ئەو گریمانەیە تێکدەدات کە لەسەری وەستاوە. شێوە سەرەتایی، ناوەڕاست و کۆتاییەکانی پیتێک هەرگیز لە دەقی سەرچاوەکەتدا نووسە نین — فۆنتەکە لە کاتی شێوەگرتندا لە یەک نووسەوە دروستیان دەکات — بۆیە ئەو ئامرازەی تەنها ئەو نووسانە دەهێڵێتەوە کە لە ناوەڕۆکەکەتدا دۆزیویەتییەوە، هەمووانیان فڕێدەدات.

ئەنجامەکە فۆنتێکە کە لە هەموو پشکنینێکی قەبارەی فایلدا سەردەکەوێت و هەر وشەیەک وەک ڕیزێک پیتی جیاواز نیشان دەدات. ئەگەر بچووکی دەکەیتەوە، ئامرازێک بەکاربهێنە کە داخستنی گلیفەکان لەسەر خشتەکانی ڕازاندنەوە دەژمێرێت و تایبەتمەندییەکان دەهێڵێتەوە — pyftsubset بە پاراستنی layout features ئەمە دەکات — و هەرگیز لیستێکی سادەی نووسە مەدە بە ئامرازی بچووککردنەوە. لابردنی GSUB لە فۆنتێکی ڕێنووسی عەرەبی هەمان هەڵەیە بە جلێکی تر.

دابەشکردنی فۆنتێک بەسەر چەند فایلی unicode-range مەترسییەکی هاوشێوەی هەیە: پیتە تەنها-کوردییەکان لە فایلێک و پیتە هاوبەشە عەرەبییەکان لە فایلێکی تر دابنێ، ئەو کاتە یەک وشە دەتوانێت پێویستی بە دوو فۆنت بێت، کە هیچ شێوەکەرەوەیەک لە نێوانیاندا نایانلکێنێت. ئەو بچووککراوەیە تاقی بکەرەوە کە بڵاوی دەکەیتەوە، لە وێبگەڕدا، لەسەر لاپەڕەیەک کە بە lang="ckb" نیشانە کراوە — نەک فایلە ڕەسەنەکە لەسەر کۆمپیوتەرەکەت. کاتێک دڵنیا نیت، هەموو فۆنتەکە بڵاو بکەرەوە؛ فۆنتێک کە لە پێویست گەورەترە هێشتا دەخوێندرێتەوە.

لەبری margin-left، margin-inline-start بەکاربهێنە؛ لەبری padding-left و padding-right، padding-inline؛ لەبری text-align: left، text-align: start؛ و لەبری left، inset-inline-start. هەریەکەیان بەپێی ئاراستەی ئێلێمێنتەکە چارەسەر دەبن، بۆیە هەمان ڕستە لە کوردی و لە ئینگلیزیدا واتای «لای دەستپێکی خوێندنەوە» دەدات.

ئەمە یەک ستایلشیتت پێدەدات بۆ هەردوو ئاراستە، لەبری شیتێکی بنەڕەتی زیاد ستایلێکی ئاوێنەیی بۆ RTL. ڕێگەی ئاوێنەیی ئەو ڕۆژەی دەینووسیت کار دەکات و دواتر لادەدات، چونکە هەر یاسایەکی فیزیکیی نوێ هەڵەیەکە کە تەنها لەو ئاراستەیەدا دەردەکەوێت کە سەیرت نەکردووە. ئێمە ئەم ماڵپەڕە بە RTL ـی یەکەم دروست دەکەین — زمانی بنەڕەتی کوردییە — و LTR حاڵەتە ئاوێنەییەکەیە، کە پێچەوانەی ئەوەیە کە زۆربەی ستایلشیتەکان پێی دەنووسرێن.

هەندێک شت بەڕاستی فیزیکین و دەبێت وا بمێننەوە. لادانی box-shadow، background-position، transform و وێنۆچکەی لێدان هەڵناگەڕێنەوە؛ تیری «دواتر»، چێوەی گەڕانەوە و باری پێشکەوتن هەڵدەگەڕێنەوە. هەریەکەیان بە جیا بڕیاری لەسەر بدە نەک بە گەڕان و جێگۆڕکێی گشتی، پاشان هەردوو ئاراستە لە وێبگەڕدا سەیر بکە.

زنجیرەی font-family ـەکەت لە شوێنێک کۆتایی دێت، و کۆتاییەکەی لە کوردیدا لە ئینگلیزی گرنگترە. ئەگەر وێبگەڕ بکەوێتە فۆنتێکی سیستەم کە ئەلفوبێی عەرەبی هەیە بەڵام ڕ ڵ ۆ ێ ە ی نییە، ئەو پێنج پیتە لە فۆنتێکی سێیەمەوە دەهێنرێن، بە قورسایی و ڕێژەیەکی تر، لە ناوەڕاستی وشە تەندروستەکاندا. فۆنتێکی پاشەکەوت ناوببە کە خۆت بۆ پیتە کوردییەکان تاقیت کردووەتەوە، و لەسەر ئەو سەکۆیانە تاقی بکەرەوە کە خوێنەرەکانت بەکاریان دەهێنن نەک ئەوەی خۆت پێی کار دەکەیت.

پارچە لاتینییەکانی ناو دەقی کوردی — ناوی براند، ژمارەی وەشان، بەستەر، ژمارەی تەلەفۆن — بەپێی ئەلگۆریتمی bidi بەرامبەر بە دەوروبەریان ڕیزبەندییان دەگۆڕدرێت. نیشانە باوەکەی کەوانە، سلاش یان خاڵێکی کۆتاییە کە بۆ کۆتاییەکەی هەڵەی هێڵەکە دەبازێت، یان بەستەرێک کە بە دروستی دەخوێندرێتەوە بەڵام لە شوێنێکی هەڵەی ڕستەکەدا دادەنیشێت. دەقەکە تێک نەچووە؛ بەپێی یاسایەک ڕێک دەخرێت کە تۆ هەرگیز پێت نەگوتووە بوەستێت.

بەشەکە جیا بکەرەوە و دەوەستێت. لە HTML ـدا بە ئێلێمێنتی bdi بیپێچەوە، یان unicode-bidi: isolate لەسەر ئەو ئێلێمێنتە دابنێ کە هەڵیدەگرێت؛ لە دەقی سادەدا، کە ناتوانیت مارکئەپ زیاد بکەیت، نووسەکانی جیاکردنەوە لە U+2066 بۆ U+2069 هەمان ئەرک دەکەن. direction و dir تەنها بۆ ئەو ناوەڕۆکە بەکاربهێنە کە بەڕاستی بە ئاراستەی تر بێت، و بە بەستەرێکی ڕاستەقینە و ژمارەیەکی ڕاستەقینە لە ڕستەیەکی ڕاستەقینەدا تاقی بکەرەوە، چونکە ئەمە جۆرە هەڵەیەکە کە هەرگیز لە دەقی جێگرەوەدا دەرناکەوێت.