خوێندنەوەی نیشانەکان

نیشانەی زمان سێ ئاستی هەیە — پشتڕاستکراو، بەشەکی و هیچ — بەڵام هەموویان بە یەک شێوە بڕیاریان لەسەر نادرێت، و ئەمە یەکەم شتە کە دەبێت بزانرێت. کوردی بە پرۆفایلێک پشکنین دەکرێت کە خۆمان نووسیومانە، ئەوەی پرسیاری ڕوون دەکات و هیچ خاڵێکی پێوە نییە. کورمانجی، عەرەبی، فارسی، تورکی و ئینگلیزی بە shaperglot پشکنین دەکرێن، کە خاڵێک لە سەد دەگەڕێنێتەوە، و ئاستەکە تەنها ئەو باندەیە کە خاڵەکە دەکەوێتە ناوی. بۆیە واتای هەر ئاستێک بەوە بەندە کە کام لەم دووانە دروستی کردووە، و هەردووکیان لە خوارەوە ڕوون کراونەتەوە.

حاڵەتێکی چوارەم هەیە، و ئەوەیە کە زۆرترین جار بە هەڵە دەخوێندرێتەوە. ئەگەر پشکنینەکە بە هیچ شێوەیەک نەکرابێت، لەبری ئاستێک هیچ نیشانەیەک نیشان نادەین. نەبوونی نیشانە واتە هیچ ئەنجامێکمان نییە — نەک ئەوەی فۆنتەکە سەرکەوتوو نەبووە.

بۆشاییەکە وەک وەڵامنەدراوە بخوێنەرەوە. لەوانەیە فۆنتەکە ئەو زمانە بە تەواوی ڕێک بخات؛ ئێمە تەنها هیچمان نییە کە پشتی پێ ببەستین، و پێمان باشترە هیچ نەڵێین لەوەی بۆشاییەک بەرەو پشتڕاستکراو یان بەرەو هیچ خڕ بکەینەوە.

هەموو نیشانەیەک لە کاتی وەرگرتندا بە پرۆگرامێک دروست دەکرێت. خودی بنیاتی فۆنتەکە دەکاتەوە — ئەو کۆپیە پاککراوەی کە پێپلاینەکەمان لە فایلە ڕەسەنەکەوە سەرلەنوێ دروستی دەکاتەوە، هەمان ئەوەی پێشاندانەکانی لاپەڕەکەش لێوە وەردەگیرێن — خشتەی نووسەکانی دەخوێنێتەوە و دەقی پێدا شێوە دەگرێت. کەس نیشانەیەک بە دەست نانووسێت، و هیچ خانەیەک نییە کە بە دەست پڕ بکرێتەوە. ئەو فایلەی لە پشتی دوگمەی داگرتنەوەیە شتێکی جیاوازە: فایلە ڕەسەنە دەستلێنەدراوەکەیە، کە هەرگیز دەستکاری ناکەین.

واتای ئەمە ئەوەیە کە بانگەشەی خودی دیزاینەرەکە لێرەدا کێش ناکات، هی ئێمەش نا. ئەگەر فایلێکی README بڵێت فۆنتێک کوردی دەگرێتەوە و پشکنینەکە پێچەوانەی بڵێت، ئەوەی دەگاتە لاپەڕەکە پشکنینەکەیە.

هەروەها واتای ئەوەیە کە نیشانەکان دەگۆڕێن. کاتێک کەلێنێک لە پشکنینێکدا دەدۆزینەوە، پشکنینەکە چاک دەکەین و دووبارە بەسەر کەتەلۆگەکەدا دەیخشێنین، و فۆنتێک کە پێشتر پشتڕاستکراو بوو دەکرێت بە بەشەکی بگەڕێتەوە. ئەمە ڕوویداوە: فۆنتێک کە وەک پشتڕاستکراو بۆ کوردی بڵاومان کردبووەوە، کاتێک ڕاستمان کردەوە کە پشکنینەکە چۆن تاقیکردنەوەکانی شێوە دەگرێت، دابەزییە بەشەکی. پشکنینەکە هێشتا کرا و هێشتا وەڵامی هەبوو — تەنها وەڵامێکی نزمتر بوو.

بۆ کوردی، سێ شت دەبێت هەموویان جێبەجێ بن. هەموو پیتێکی بنەڕەتیی ئەلفوبێی کوردی دەبێت لە نەخشەی نووسەکانی فۆنتەکەدا، واتە cmap، هەبێت. کۆمەڵێک تاقیکردنەوە — وشەی ڕاستەقینەی کوردی وەک گرنگ و هەڤال — دەبێت بە شێوەی لێکلکاو و پێوەندیدار شێوە بگرن. و نابێت هیچ تاقیکردنەوەیەک .notdef دەربخات، ئەو چوارگۆشە بەتاڵەی کە فۆنت دەریدەخات کاتێک گلیفی بۆ شتێک نییە. پیتێکی بنەڕەتیی ونبوو یان دەرکەوتنی .notdef ئەوەیە کە وا دەکات نیشانەکە ببێتە هیچ.

سەلماندنی لکاندنەکە دوو جار شێوەگرتن دەخوازێت. هەر تاقیکردنەوەیەک بە شێوەی ئاسایی شێوە دەگرین، پاشان دیسان بە کوژاندنەوەی تایبەتمەندییەکانی لکاندن init، medi، fina و isol، و دوو زنجیرە گلیفەکە بەراورد دەکەین. ئەگەر وەک یەک بوون، فۆنتەکە لە بنەڕەتدا هیچ شێوەیەکی پێوەندیداری دروست نەکردووە، و نیشانەکە دەدابەزێتە بەشەکی.

هەموو تاقیکردنەوەیەک بە نیشانەی زمانی کوردییەوە شێوە دەگرێت. ئەمە گرنگە چونکە سیستەمێکی زمانیی OpenType لیستی تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکە دەگۆڕێتەوە لەبری ئەوەی بۆی زیاد بکات، بۆیە فۆنتێک دەتوانێت عەرەبی بە دروستی بلکێنێت و لەگەڵ ئەوەشدا سیستەمێکی کوردی پێشکەش بکات کە تایبەتمەندییەکانی لکاندنی لێ لابراوە. شێوەگرتن بەبێ ئەو نیشانەیە هەرگیز ئەمە نابینێت، و وێبگەڕ لە لاپەڕەیەکی نیشانەکراو بە lang="ckb" هەمیشە جێبەجێی دەکات.

کوردی لێرەدا یەک نیشانەیە کە هەردوو سۆرانی و بادینی دەگرێتەوە. بە هەمان کۆمەڵە پیتی ڕێنووسی عەرەبی و بە هەمان ڕەفتاری لکاندن دەنووسرێن، بۆیە یەک پشکنین وەڵامی هەردووکیان دەداتەوە؛ دابەشکردنی نیشانەکە هەمان ئەنجام دوو جار چاپ دەکات.

پشکنینەکە داوای ه (U+0647) دەکات و بە ئەنقەست داوای ھ (U+06BE) ناکات. هەردووکیان بۆ دەنگی /h/ لە بەکارهێناندان. داواکردنی ھ ژمارەیەکی زۆر لە فۆنتە نایابەکانی کوردی سەرکەوتوو نەدەکرد، و بەکارهێنانی بادینی بەزۆری ه دەنووسێت.

بۆیە نیشانەی پشتڕاستکراوی کوردی بەڵێنێک نییە دەربارەی ھ. ئەگەر بەو نووسەیە دەنووسیت، لە تاقیکەرەوەکەی لاپەڕەی فۆنتەکەدا بینووسە و سەیری بکە پێش ئەوەی بڕیار بدەیت. ئەمە سنوورێکە کە خۆمان هەڵمانبژاردووە، و پێمان باشترە بیڵێین لەوەی لە سەردێڕێکدا بیدۆزیتەوە.

کورمانجی، عەرەبی، فارسی، تورکی و ئینگلیزی بە shaperglot پشکنین دەکرێن، کە خاڵێک لە سەد دەگەڕێنێتەوە، و ئاستەکە ئەو باندەیە کە خاڵەکە دەکەوێتە ناوی: پشتڕاستکراو لە ٨٠ بەرەوژوور، بەشەکی لە ٤٠ بەرەوژوور، و هیچ لەوە خوارتر. پشتڕاستکراو لەوێدا واتە فۆنتەکە ئەوەندە خاڵی هێناوە کە بۆ بەکارهێنانی ڕۆژانە دەگونجێت — نەک ئەوەی هیچ شتێک نەماوە؛ فۆنتێک دەتوانێت لەسەر ٨٠ بێت و هێشتا چاککردنەوەی هەبێت کە shaperglot داوای دەکات. بەشەکی لەو ڕیزانەدا زۆرجار واتە بەسادەیی نووسە کەمن، و لاپەڕەی فۆنتەکە دەریدەخات کە کامانەن. کوردی جیاوازە: بە پرۆفایلی خۆمان دەخشێت و هیچ خاڵێکی پێوە نییە — هەمان سێ ئاست، بەڵام بە پشکنینە ڕوونەکانی سەرەوە بڕیاریان لەسەر دەدرێت نەک بە ژمارەیەک.

کورمانجی بە ڕێنووسی لاتینی دەنووسرێت، بەڵام نەک ئەو لاتینییەی ئینگلیزی پێویستی پێیەتی. سەرەڕای خاڵی shaperglot، ڕێسایەکی خۆمانیش لەسەرییەتی: ئەگەر Ş یان ş (U+015E و U+015F) لە نەخشەی نووسەکاندا نەبێت، ئەو ڕیزە هەرگیز ناتوانێت ببێتە پشتڕاستکراو — لە بەشەکی ڕایدەگرین و ئەوەیان دەخەینەڕوو کە نییە، خاڵەکە هەرچی بێت. بۆیە فۆنتێک کە تەنها Latin-1ی هەبێت هەرگیز بۆ کورمانجی پشتڕاستکراو نابێت، و لەبەر ئەوەیە کە نیشانەی ئینگلیزی هیچت پێ ناڵێت دەربارەی کورمانجی.

نیشانەکان لایەنە مەکانیکییەکە دەگرنەوە و لەوێدا دەوەستن. هیچ ناڵێن دەربارەی ئەوەی ئایا ڕوویەک لەگەڵ دەقەکەتدا دەگونجێت، ئایا لەو قەبارەیەدا دەمێنێتەوە کە بەڕاستی دایدەنێیت، یان ئایا خێزانەکە ئەو قورساییانەی هەیە کە دیزاینەکەت پشتی پێ دەبەستێت. مۆڵەتەکە دۆخێکی جیاوازە، و چوار حاڵەتی هەیە نەک دوو: فۆنتی خاوەن مۆڵەتی کراوە؛ فۆنتی هۆستکراو بە ڕێپێدانێکی نووسراوی نووسەرەکەی کە لای ئێمە پارێزراوە؛ فۆنتی لیستکراو بەڵام هۆستنەکراو، کە یان فۆنتێکە نووسەرەکەی ڕێگە بە پیشاندانی دەدات و دوگمەکە بۆ وەرگرتنی فایلەکە دەتنێرێتە لای، یان فۆنتێکە کە دەبێت بیکڕیت و دوگمەکە دەتنێرێتە ئەو شوێنەی لێی دەکڕیت؛ و فۆنتی هۆستکراو بە بڕیاری ستافەکە بەبێ هیچ بەڵگەیەکی مۆڵەت، کە لە هەموو ڕوویەکدا بە «مۆڵەت پشتڕاست نەکراوە» نیشانەی دەکەین، هیچ بانگەشەیەکی مۆڵەتی بۆ ناکەین، و ئەرکی خۆتە کە پێش بەکارهێنان مەرجەکانی ڕوون بکەیتەوە. لەو کاتەی مۆڵەتەکە مۆڵەتێکی ستانداردە، سەرچاوەی بڕیار دەقە بنەڕەتییەکەیەتی کە لە خودی لاپەڕەی فۆنتەکەوە بەستراوە — لەوێدا بیخوێنەوە. هەندێک فۆنت کە بە ڕێپێدانی نووسراو هۆستیان دەکەین هیچ دەقێکی مۆڵەتی گشتییان نییە؛ بۆ ئەوانە، خشتەی ڕێپێدان لەسەر لاپەڕەکە ئەوەیە کە مافەکانت دیاری دەکات. لەوانەیە داگرتنەکە کۆپیەکی ئەو مۆڵەتەشی تێدابێت، بەڵام تەنها ئەگەر ئەرشیفە ڕەسەنەکە هەڵیگرتبێت، و کۆپی خۆی ڕێککەوتنەکە نییە؛ ئەو ABOUT.txtـەی تێیدایە هەمیشە هەیە، و هێڵی مافی لەبەرگرتنەوە و مۆڵەت لە زانیاری خودی فۆنتەکەوە دووبارە دەکاتەوە ئەگەر فۆنتەکە تۆماری کردبن. بۆیە تاقیکەرەوەکە بە وشەکانی خۆت بەکاربهێنە، مۆڵەتەکە لە لاپەڕەی فۆنتەکەدا بخوێنەوە، پاشان بڕیار بدە.